اطلاعات نوشت: تحولات پرشتاب نظم بینالملل در دهههای اخیر نشان میدهد که بازیگران سنتی قدرت، اگر خود را با واقعیتهای جدید ژئوپلیتیک و معادلات نوین امنیتی تطبیق ندهند، ناگزیر به حاشیه رانده میشوند.
اروپا که زمانی یکی از اضلاع اصلی تصمیمسازی در نظام جهانی به شمار میرفت، امروز بیش از هر زمان دیگری با بحران هویت راهبردی، وابستگی امنیتی و فقدان استقلال سیاسی مواجه است.
پیروی بیچونوچرا از سیاستهای ایالات متحده، بهویژه در پروندههای حساس امنیتی و منطقهای، نهتنها جایگاه اروپا را تضعیف کرده، بلکه آن را به بازیگری واکنشی و کماثر در نظم در حال گذار جهانی بدل ساخته است.مصوبه اخیر اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را میتوان یکی از نشانههای بارز همین مسیر افول و بیاهمیت شدن اروپا در نظم آینده جهانی دانست.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در واکنش به مصوبه اتحادیه اروپا گفت که طبق بند هفت قانون اقدام متقابل، ارتش کشورهای اروپایی که سپاه پاسداران را «تروریستی» بخوانند، از نظر جمهوری اسلامی ایران، سازمان تروریستی محسوب خواهند شد.
قالیباف روز یکشنبه در نطق پیش از دستور در صحن مجلس اظهار داشت: اقدام غیرمسئولانه اتحادیه اروپا در وارد کردن اتهام بیاساس تروریستی خواندن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، که در تبعیت از دستورهای رئیسجمهور آمریکا و سران رژیم صهیونیستی صورت پذیرفت، به «مسیر بیاهمیت شدن اروپا در نظم آینده جهانی» سرعت بخشید.
او گفت: جریان حامی صهیونیسم بیش از آنکه بهدنبال اقدام واقعی باشد، در پی فضاسازی رسانهای برای مرعوب ساختن مردم ایران و کشورهای مستقل دنیاست؛ اما همه بدانند مردم ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بخشی از خود میدانند؛ نهادی که امنیت آنها را تأمین کرده و در سختترین شرایط در کنار ملت ایستاده است.
رئیس مجلس خاطرنشان کرد: اروپاییها با تلاش برای ضربه زدن به سپاه ـ نهادی که خود بزرگترین مانع در برابر گسترش تروریسم به خاک اروپا بود ـ در واقع به پای خود شلیک کردند و یکبار دیگر با اطاعت کورکورانه از آمریکاییها، علیه منافع مردم خود تصمیم گرفتند. اروپا میخواهد با این اقدامات، ارباب خود یعنی آمریکا را راضی کند تا دست از تهدید تمامیت ارضی آنها بردارد؛ اما این ارباب بارها نشان داده است که ارزشی برای نوکران خود قائل نیست.
قالیباف، سپاه پاسداران را «منحصربهفردترین نهاد ضدتروریستی در جهان» توصیف کرد که «با کمک مردم منطقه، حکومت داعش را ساقط کرد، خطر جهانی این جریان تروریستی را از میان برداشت و در مسیر مبارزه با تروریسم بینالمللی، صدها شهید ـ از جمله یکی از بزرگترین و مجربترین فرماندهانش، سردار شهید حاج قاسم سلیمانی ـ را تقدیم کرد.»
او تأکید کرد: «همینجا هم اعلام میکنم که طبق بند هفت قانون اقدام متقابل در برابر اعلام سپاه بهعنوان سازمان تروریستی، ارتش کشورهای اروپایی گروه تروریستی محسوب میشوند و عواقب این اقدام بر عهده اتحادیه اروپا خواهد بود.»
زمینه تصویب قانون اقدام متقابل چه بود؟
دولت آمریکا در ۱۸ فروردین ۱۳۹۸ (۸ آوریل ۲۰۱۹) اعلام کرد که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی (FTO) قرار میدهد.این تصمیم هفت روز بعد، یعنی از ۱۵ آوریل ۲۰۱۹، بهطور رسمی اجرا شد.
این نخستینبار بود که ایالات متحده یک نهاد نظامی رسمی وابسته به دولت یک کشور را در چنین فهرستی قرار میداد؛ اقدامی که با واکنش گسترده داخلی و بینالمللی مواجه شد. نوک تیز حمله آمریکا، نیروی قدس سپاه بود؛ نیرویی که یکی از محورهای اصلی حمایت از جبهه مقاومت در منطقه به شمار میرفت و در برابر پروژههای اشغالگرایانه و مداخلهجویانه آمریکا، مانع ایجاد کرده بود. طبق قوانین آمریکا، قرار گرفتن یک سازمان در این فهرست به معنای جرمانگاری هرگونه کمک مالی یا مادی به آن و مسدود شدن داراییهای مرتبط است.
دولت آمریکا این اقدام را بخشی از سیاست موسوم به «فشار حداکثری» علیه ایران توصیف کرد. چند روز بعد، دولت وقت به ریاست حسن روحانی، لایحهای با عنوان «اقدام متقابل در برابر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بهعنوان سازمان تروریستی توسط ایالات متحده آمریکا» را با قید دو فوریت به مجلس شورای اسلامی ارائه کرد.
این لایحه در جلسه سوم اردیبهشت ۱۳۹۸ و در دوره ریاست علی لاریجانی بر مجلس تصویب شد و فردای آن روز به تأیید شورای نگهبان رسید. سرانجام، حسن روحانی در دهم اردیبهشت این قانون را برای اجرا به وزارتخانههای اطلاعات، امور خارجه، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، شورای عالی امنیت ملی و سازمان برنامه و بودجه کشور ابلاغ کرد.
قانون اقدام متقابل چه میگوید؟
بر اساس قانون «اقدام متقابل در برابر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بهعنوان سازمان تروریستی توسط ایالات متحده آمریکا»، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) و تمامی نیروها و نهادهای وابسته به آن، «سازمان تروریستی» شناخته میشوند. طبق ماده یک این قانون، هرگونه کمک نظامی یا اطلاعاتی به نیروهای آمریکایی برای تقابل با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی ایران، همکاری در اقدام تروریستی تلقی میشود.
این قانون دولت جمهوری اسلامی ایران را موظف میکند در چارچوب مصوبات شورای عالی امنیت ملی، اقدامات متقابل و قاطع را در برابر اقدامات تروریستی نیروهای آمریکایی که منافع کشور را تهدید میکنند، به اجرا بگذارد.
همچنین نیروهای مسلح و دستگاههای مسئول مکلف شدهاند با اقدامات ضروری و هوشمندانه، مانع استفاده نیروهای آمریکایی از توان و امکانات علیه منافع جمهوری اسلامی ایران شوند. در مواد دیگر این قانون آمده است که وزارت اطلاعات و سایر دستگاههای اطلاعاتی باید اسامی فرماندهان سنتکام و نهادهای وابسته به آن را برای پیگرد قضایی اعلام کنند و قوه قضائیه نیز موظف است سازوکار لازم برای تعقیب و مجازات آنان را فراهم آورد.
این قانون همچنین تأکید دارد که دولت موظف است از اشخاص حقیقی و حقوقی همکار با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که بهدلیل این همکاری در معرض آسیب قرار میگیرند، حمایت حقوقی و مقتضی به عمل آورد.
وزارت امور خارجه نیز مکلف شده است با استفاده از ظرفیتهای حقوقی، سیاسی و دیپلماسی دفاعی، برای محدودسازی حضور و فعالیت پایگاهها و نیروهای آمریکایی در منطقه و بیاثر کردن تصمیم آمریکا در مجامع بینالمللی اقدام کند. بر اساس این قانون، اشخاص و کشورهایی که به هر نحو از تصمیم آمریکا در تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران تبعیت یا حمایت کنند، مشمول اقدام متقابل جمهوری اسلامی ایران خواهند شد. این قانون مشتمل بر ۱۴ ماده است و از زمان تصویب لازمالاجرا بوده است.
راهی که اروپا هم پیمود
پنج سال طول کشید تا اتحادیه اروپا نیز قدم در همان مسیری بگذارد که آمریکا پیشتر پیموده بود.وزیران خارجه اتحادیه اروپا روز پنجشنبه ۹ بهمن، با قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی این اتحادیه موافقت کردند. این تصمیم پس از سالها مخالفت برخی دولتهای اروپایی و به بهانه تحولات داخلی ایران اتخاذ شد.طبق این مصوبه و در صورت اجرای آن از سوی دولتهای اروپایی، داراییهای سپاه پاسداران مسدود، نقلوانتقال پول به آن ممنوع و تردد افراد مرتبط با این نهاد در اروپا محدود خواهد شد. با این حال، رسانههای غربی در تحلیلهای خود اذعان کردهاند که این تصمیم پیامد اقتصادی محدودی دارد و بیش از هر چیز، حامل پیامی سیاسی است.
سپاه پاسداران: اقدام اروپا کمکی به صلح و امنیت منطقه نمیکند
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیهای، اقدام اتحادیه اروپا را «حرکتی بیاعتبار، فاقد وجاهت حقوقی و سیاسی و مغایر با اصول و منطق روابط بینالملل» خواند. در این بیانیه تأکید شده است که چنین اقداماتی نهتنها خللی در اراده و مأموریتهای سپاه ایجاد نمیکند، بلکه موجب تقویت انسجام درونی و افزایش عزم ملی برای صیانت از منافع و امنیت کشور میشود. سپاه پاسداران این رویکرد اتحادیه اروپا را نشانه همسویی آشکار با سیاستهای مداخلهجویانه ایالات متحده و نادیدهگرفتن نقش بیثباتکننده برخی بازیگران بحرانساز منطقهای، بهویژه رژیم صهیونیستی، دانست و تصریح کرد: بدیهی است چنین اقداماتی نهتنها کمکی به صلح و امنیت منطقهای نمیکند، بلکه مسیر تعامل و همکاریهای سازنده را دشوارتر میسازد.
در ادامه این بیانیه آمده است: پاسداران انقلاب اسلامی در طول دهههای گذشته همواره سپر دفاعی و تکیهگاه ملت ایران بودهاند و در پاسداری از استقلال، امنیت و تمامیت سرزمینی کشور و نیز در عرصه محرومیتزدایی و خدمترسانی به مردم، لحظهای درنگ نکردهاند. بیانیه سپاه این پرسش را مطرح میکند که دولتهای عضو اتحادیه اروپا با چه منطقی، دفاع سپاه از امنیت مردم ایران، مقابله با گروههای تروریستی تجزیهطلب و منافقین که ۱۸ هزار ایرانی مظلوم را به شهادت رساندهاند، و همچنین مقابله با داعش را اقدامی تروریستی میخوانند؟ چگونه دفاع مشروع از میهن اسلامی در جنگ تحمیلی هشتساله و جنگ ۱۲روزه، در کنار سایر نیروهای مسلح، تروریسم قلمداد میشود؟
و با کدام منطق، اقدامات گسترده سپاه در سازندگی کشور، امدادرسانی در بلایای طبیعی، محرومیتزدایی، و مشارکت در توسعه علم و فناوری و زیرساختهای حیاتی، مصداق اقدام تروریستی معرفی میگردد؟
بر اساس این بیانیه، واقعیتهای میدانی نشان میدهد که برخی کشورهای اروپایی به پناهگاه و مهد پرورش گروههای تروریستی از جمله منافقین، داعش و جریانهای تجزیهطلب تبدیل شدهاند و همچنان به اشکال گوناگون از پشتیبانی تسلیحاتی، رسانهای و لجستیکی آنها دریغ نمیکنند. سپاه پاسداران تأکید میکند انتظار افکار عمومی جهان از دولتهای اروپایی آن بود که بهجای این رفتارهای دوگانه، جنایات رژیم صهیونیستی در غزه ـ از تخریب زیرساختهای حیاتی تا شهادت دهها هزار کودک، زن و غیرنظامی ـ را صریح و قاطع محکوم میکردند.
پیشنهاد بازنگری در وضعیت رایزنان نظامی اروپا در ایران
احد آزادیخواه، نماینده ملایر، در جلسه علنی روز یکشنبه مجلس خواستار بازنگری در وضعیت رایزنان نظامی کشورهای اروپایی در ایران شد.او گفت: طبیعتاً نمیتوان برخلاف روالهای دیپلماتیک درباره سفارتخانههای کشورهای عضو اتحادیه اروپا تصمیمگیری کرد، اما حداقل انتظار این است که درباره رایزنهای نظامی آنها اقدام متناسب صورت گیرد؛ یا احضار شوند یا حتی برخی از آنها اخراج شوند.
«از سپاه کمک خواهید خواست»
روحالله متفکر آزاد، نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس، پیشبینی کرد که اتحادیه اروپا در آینده ناچار خواهد شد از سپاه پاسداران کمک بخواهد. او گفت: بزرگترین سردمداران تروریسم در جهان آمریکا و رژیم صهیونیستی هستند؛ همانها که در یک اقدام بیسابقه، بیش از ۷۰ هزار انسان بیگناه ـ کودک، زن و غیرنظامی ـ را در غزه به خاک و خون کشیدند و شما در سکوت و خفقان داخلی نظارهگر بودید.آمریکا فردا گرینلند شما را خواهد خواست، فردا جایجای شهرهای شما را مطالبه خواهد کرد. اروپاییها بهتر است بیدار شوند؛ چراکه برای دفاع از خود، روزی مجبور خواهند شد دست به دامان پاسداران انقلاب اسلامی ایران شوند.
اروپا و افول استقلال راهبردی
مصوبه اخیر اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران را نمیتوان صرفاً یک تصمیم حقوقی یا امنیتی تلقی کرد؛ این اقدام بیش از هر چیز، بازتاب بحران عمیق استقلال راهبردی در اروپاست. اتحادیهای که پس از جنگ سرد تلاش میکرد خود را بهعنوان بازیگری مستقل در نظام بینالملل معرفی کند، امروز در مهمترین پروندههای امنیتی، به پیرو سیاستهای واشنگتن بدل شده است.
تروریستی خواندن نهادی که نقش محوری در مهار داعش و جلوگیری از سرریز تروریسم به اروپا داشته، نهتنها فاقد منطق امنیتی است، بلکه نشاندهنده غلبه ملاحظات سیاسی کوتاهمدت بر محاسبات بلندمدت راهبردی در بروکسل است. این رویکرد، اروپا را از یک کنشگر مؤثر به بازیگری حاشیهای در نظم آینده جهانی تنزل میدهد.در جهانی که قدرت در حال انتقال به شرق و جنوب است و نظم تکقطبی آمریکا رو به افول میرود، اروپا با چنین تصمیمهایی عملاً فرصت بازتعریف جایگاه خود را از دست میدهد. ادامه این مسیر، نهتنها شکاف اروپا با واقعیتهای جدید ژئوپلیتیک را عمیقتر میکند، بلکه آن را به یکی از بازندگان اصلی نظم نوظهور جهانی تبدیل خواهد کرد.
